امام کاظم (ع)، سازمان وکالت شیعه و مناظره با مهدی عباسی

● زمان تقریبی لازم برای مطالعه: " 5 دقیقه "

شیعه در طول زمان دچار فراز و نشیب‌های زیادی بوده است. ماجرای غصب خلافت از امام علی (ع)، صلح تحمیلی به امام حسن (ع)، واقعه‌ی دردناک عاشورا، خفقان و ناسزاگویی به امام علی (ع)، زجر و تعقیب شیعیان، قتل و شکنجه‌ی یاران امامان (ع) و …از این موارد است. با این اوصاف امامان معصوم (ع) برای حیات تشیع با توجه به شرایط موجود راهکارهای ویژه ای به کار می بستند. یکی از این راهکارها مناظره با افراد و از جمله خلیفه بود. امام کاظم (ع) نیز راه پدران خود را ادامه داد.

ایشان علاوه بر مناظره راهکارهای جدیدی مثل نفوذ در دستگاه خلافت را هم به کار گرفت. ایجاد سازمان وکالت شیعه نیز از راهکارهای مهم و درخور توجه در دوران آن امام بزرگوار بود. در اینجا ابتدا مناظره امام کاظم (ع) را شرح می‌دهیم که درباره‌ی حرمت شراب از دیدگاه قرآن است و در ادامه سازمان وکالت شیعه را بررسی خواهیم کرد. پس تا پایان این مقاله‌ی خواندنی با ما همراه باشید.

امام کاظم، سازمان وکالت شیعه و مناظره با مهدی عباسی
نمایی قدیمی از حرم کاظمین

ماجرای مناظره امام کاظم (ع) با مهدی عباسی درباره حرمت شراب

روزی مهدی عباسی، خلیفه‌ی هم‌عصر امام کاظم (ع)  وارد مدینه شد و پس از زیارت قبر پیامبر (ص) با امام كاظم (ع) ملاقات كرد و برای آن كه به گمان خود از نظر علمی آن حضرت را آزمایش كند بحث شراب در قرآن را پیش كشید. وی در اولین قدم از امام کاظم (ع) پرسید: آیا شراب در قرآن مجید تحریم شده است؟ مردم اغلب می‎دانند كه در قرآن از خوردن شراب نهی شده، ولی نمی‎ دانند كه معنای این نهی، حرام بودن آن است.

امام کاظم(ع) فرمود: بله. این حرمت شراب در قرآن مجید به روشنی بیان شده است.

مهدی عباسی: در كجای قرآن؟

امام موسی كاظم (ع): آنجا كه خداوند متعال خطاب به پیامبر (ص) می فرماید: «قُلْ إِنَّما حَرَّمَ رَبِّیَ الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ وَ الْإِثْمَ وَ الْبَغْیَ بِغَیْرِ الْحَقِّ. «بگو پروردگار من، تنها كارهای زشت، چه آشكار و چه پنهان و نیز گناه و ستم به ناحق را حرام نموده است»

آنگاه امام کاظم (ع) فرمود: مقصود از كلمه إثم در این آیه كه خداوند آن را تحریم كرده، همان شراب است، زیرا خداوند در آیه دیگری می‎فرماید: «یَسْئَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِما إِثْمٌ كَبِیرٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ إِثْمُهُما أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِما: از تو در مورد شراب و قمار می‎پرسند، بگو در آن گناهی بزرگ و سودهایی برای مردم است و گناهش از سودش بیشتر است.

کلمه‌ی اثم كه در سوره‌ی اعراف به روشنی حرام معرفی شده، در سوره‌ی بقره در مورد شراب و قمار به كار رفته است. بنابراین شراب صریحاً در قرآن مجید حرام معرفی شده است.

مهدی عباسی، سخت تحت تأثیر استدلال امام قرار گرفت و بی‎ اختیار رو به علی بن یقطین كرد و گفت: به خدا قسم این فتوا، فتوای هاشمی است!

علی بن یقطین گفت: شكر خدا را كه این علم را در خاندان پیامبر (ص) قرار داده است.

مهدی عباسی از این پاسخ ناراحت شد و در حالی كه خشم خود را به سختی فرو می‌خورد گفت: راست می‎گوئی ای رافضی.

سازمان وکالت شیعه

امام کاظم (ع) علاوه بر مناظرات و فعالیت‌های دیگر فرهنگی، در دورانی که خلیفه‌ی عباسی از هیچ کوششی برای محدود کردن قدرت شیعه فروگذار نمی‌کرد و دست به دستگیری و شکنجه‌ی شیعیان خالص و به علاوه امام موسی کاظم (ع) می‌زد، با لحاظ نمودن مقتضیات و ضرورت‌های موجود، اقدام به ایجاد تشکیلاتی به نام سازمان وکالت شیعه نمود که بدان وسیله با سهولت بیشتری بتوان با شیعیان در دورترین نقاط عالم اسلامی مرتبط بوده و شیعیان از طریق این شبکه‌ی ارتباطی مطمئن بتوانند نیازهای شرعی و دینی خود را مرتفع سازند.

سازمان وکالت شیعه در زمان امامین عسگرین (ع) و سپس عصر غیبت به اوج گستردگی خود رسید. این سازمان، به ظاهر برای جمع‌آوری و تحویل وجوه و حقوق شرعی بود ولی در اصل نقش ارشادی در معرفی امام معصوم، تحویل نامه‌های حاوی سوالات شرعی و رفع اختلافات و منازعات شیعیان را داشت. امام رهبر تشکیلات بود و وکلای برجسته به عنوان ارشد و ناظر وکیلان دیگر عمل می‌کردند. سازمان وکالت شیعه در این زمان، شیعیان را بر مبنای نواحی گوناگون به چهار گروه گوناگون تقسیم کرده بود.

نواحی و وظایف سازمان وکالت

در تقسیم بندی نواحی سازمان وکالت، نخستین ناحیه بغداد، مدائن و عراق بود. دومین ناحیه بصره و اهواز، سومین ناحیه قم و همدان و چهارمین ناحیه حجاز، یمن و مصر بود. هر ناحیه یک وکیل مستقیم داشت که تحت نظر او وکلای مناطق دیگر انتخاب می‌شدند. نصب وکلا، تعیین جانشین، نظارت بر عملکرد وکلا، تعیین قلمرو آنان، حسابرسی از وکلای خائن، آگاه نمودن شیعیان از وکلای خائن و دروغین، عزل وکلای خائن و تامین مالی و دینی وکلا، از فعالیت‌های امام بود. وکلا با نامه و گاهی اوقات ملاقات حضوری، به صورت مخفیانه، راهنمایی‌های لازم را دریافت می‌کردند.

یکی از ابزارهای لازم و مورد استفاده در سازمان وکالت، موسم حج بود که بهترین موقع برای ارتباط با امام و دریافت دستورات لازم دور از چشم حاکمان و دشمنان بود. این سازمان مثمر ثمرات بزرگی برای شیعیان و اهداف ائمه (ع) بود ولی در این راه بسیاری از وکلا دستگیر، شکنجه و حتی اعدام شدند. این سازمان از زمان امام صادق (ع) راه‌اندازی شد ولی ارتباط سازمان یافته‌ی وکلا و استفاده از این سازمان از زمان امام موسی بن جعفر (ع) و با زندانی شدن ایشان شروع شد. بسیاری از این وکلا و فرزندانشان وکیلان امامان بعدی نیز بودند.

اعضای سازمان وکالت

سازمان وکالت از اعضایی تشکیل شده بود که سال ها به عنوان شاگرد و همراه امامان معصوم (ع) به صورت اجدادی حضور داشتند.

از جمله‌ی این افراد ابراهیم بن سلام نیشابوری، علی بن مهزیار اهوازی، علی بن ریان بن صلت قمی، زکریا بن آدم قمی، فارس بن حاتم قزوینی، احمد بن اسحاق قمی، محمد بن احمد بن جعفرقمی عطار، قاسم بن علاء آذربایجانی، حسین بن نضر قمی، ابراهیم بن مهزیار اهوازی، ابوالحسین محمد بن جعفر اسدی رازی، محمد بن ابراهیم بن مهزیار قمی، علی بن حسین بن علی طبری، محمد بن عباس قمی، عمرو اهوازی، طبری سمرقندی، بسامی، محمد بن صالح بن محمد دهقان، یحیی بن ابی عمران همدانی، ابراهیم بن محمد بن یحیی همدانی و….بودند. این وکلا از وکلای مشترک و ایرانی امامان بودند.

فعالیت‌های سازمان وکالت شیعه در زمان غیبت صغری

سازمان وکالت شیعه تا پایان غیبت صغرای امام مهدی عجل الله تعالی فرجه ادامه داشت و نواب چهارگانه به منزله‌ی ارشد همه وکلا بوده و بقیه‌‌ی وکلا موظف به مراجعه به ایشان بودند. امور مردم از طریق وکلای مناطق به نایب خاص می‌رسید و ایشان از امام جواب وکلا را دریافت می‌کردند. وجوهات و پرداخت‌های شیعیان نیز توسط وکلا دریافت و به نایب خاص می‌رسید تا او به امام برساند.

اسامی بعضی از وکلای سازمان وکالت در این زمان عبارت است از: محمدبن جعفر اسدی، احمدبن اسحاق اشعری، ابراهیم بن محمد همدانی، احمد بن حمزه بن الیسع و محمدبن ابراهیم بن مهزیار. پنهان داشتن نام امام، سازمان‌دهی وکلا، اخذ و توزیع اموال متعلق به امام، پاسخ گویی به سوالات فقهی و مبارزه با مدعیان دروغین نیابت، از اقدامات نایبان بود.

در ادامه باید خاطر نشان کنیم تلاش‌های امام کاظم (ع) نتایج پرباری داشت که تا الان هم این نتایج احساس می‌شود. این نتایج وقتی احساس می‌شود که بدانیم امامان معصوم و از جمله امام کاظم (ع) اگر در زمان خود به فکر تقیه و حفظ دین در هر شرایطی نبودند و ملاک جهاد را فقط مبارزه با شمشیر می دانستند امروز چیزی با نام تشیع بر جای نمانده بود.

ما در این مقاله سعی کردیم کمی از زحمات امامان (ع) و یارانشان در جهت حفظ اسلام و شیعه را مورد بررسی قرار دهیم. امیدواریم از مطالعه‌ی این مقاله لذت برده باشید. در پایان این قسمت کتاب جامعی در باب موضوعات مورد بحث، معرفی شده که تهیه و مطالعه‌ی آن را به شما توصیه می‌نمائیم. با سپاس از همراهی شما.

پیشنهاد مطالعه

راهکارهای امامان معصوم(ع) برای حیات تشیع
راهکارهای امامان معصوم(ع) برای حیات تشیع

این مقاله را با دوستان خود به اشتراک بگذارید.

اشتراک گذاری در whatsapp
WhatsApp
اشتراک گذاری در telegram
Telegram
اشتراک گذاری در email
Email
مقالات مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

0
    0
    سبد خرید
    سبد خرید شما خالی استبازگشت به صفحه محصولات