میرزا تقی خان فراهانی، امیرکبیر که بود؟

● زمان تقریبی لازم برای مطالعه: " 7 دقیقه "

میرزا تقی خان فراهانی از اشخاص بسیار بزرگی بود که در دورانی پر آشوب ظاهر شد. در این دوره اهمال حکومت، نفوذ افراد منفعت‌طلب به دستگاه سلطنت، دخالت کشورهای روسیه و انگلستان در امور ایران و در کل نبودن قانون در ایران بیداد می‌کرد. هر کدام از این عوامل دلیل عواملی دیگر می‌شد.

برای مثال واردات بی رویه، نابودی کشاورزی و کشاورزان و وابستگی ایران به روس و انگلیس نتیجه دخالت‌های کشورهای غربی در امور کشور بود. برای اصلاحات در هر زمینه ای باید ریشه مشکلات شناسایی می‌شد. بنابراین میرزا تقی خان فراهانی این مشکلات را هر چند برای مدتی کوتاه از ریشه سر و سامان داد. در مقاله‌ی ” امیرکبیر که بود “، میرزا تقی خان فراهانی و اصلاحات وی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

امیرکبیر که بود ؟
میرزا تقی خان فراهانی که بود ؟

امیرکبیر که بود؟

میرزا محمد تقی‌ خان فراهانی فرزند قربان متولد اراک بود. پدرش در نزد میرزا‌ عیسی قائم مقام اول به شغل آشپزی اشتغال داشت. میرزا‌ تقی خان نیز پس از پدر در نزد قائم مقام دوم شغل پدر را ادامه داد. میرزا محمد تقی در ابتدای جوانی منشی میرزا بزرگ پدر قائم مقام دوم بود. بعد از فوت وی در خدمت پسرش درآمد و به‌ شغل کتابت مشغول شد. تا سال ۱۲۴۴ که قائم مقام او را به همراهی خسرو میرزا پسر ولیعهد به روسیه فرستاد، به منشی‌گری مشغول بود. وی در اوایل سلطنت ناصرالدین شاه قاجار به مقام صدارت اعظمی رسید.

اصلاحات میرزا تقی خان فراهانی در سیستم اجتماعی

در این قسمت از مقاله‌ی امیرکبیر که بود، به بررسی اصلاحات اجتماعی میرزا تقی خان فراهانی در ایران خواهیم پرداخت. در دوره‌ی صدارت وی، میگساری ممنوع شد و مجازات‌های سختی برای قانون‌شکنان در نظر گرفته‌شد. چرا که در برخی از مناطق، اراذل و اوباش مست می‌کردند. زنان و کودکان پس از غروب آفتاب جرأت بیرون آمدن از خانه را نداشتند. گاهی اوقات مردان مست در بازارچه‌ها با قمه به جان مردم می‌افتادند و عبور و مرور را قطع می‌کردند.

کم کردن هزینه‌های دولت از اقدامات دیگر میرزا بود. او ترکیبی از مستوفیان را تحت نظر مستوفی الممالک آشتیانی وزیر استیفاء تشکیل داد. این هیأت پس از رسیدگی های لازم، کمبود عایدات را نسبت به هزینه های مستمر، یک میلیون تومان تشخیص داد. او برای حل کردن بحران مالی و متوازن ساختن درآمد خزانه شاهی دستور داد به تناسب از حقوق و مقرری کارکنان دولت کاسته‌شود. علاوه بر آن مستمری‌های سنگین شاهزادگان، علما، سادات و متنفذین را قطع کرد و برای شاه مقرری ماهانه‌ای تعیین نمود.

رسیدگی به وضعیت گدایان، رفع کم‌آبی تهران از طریق جاری کردن رودخانه کرج به شهر، تأسیس پست برای نامه‌های پستی، ایجاد پاسپورت برای مسافرت ایرانیان، قانون خرید بلیط دروازه برای مسافرت از تهران، ساختن سرای اتابکیه، ساخت بازار امیر، میدان توپخانه، عمارت توپخانه و سبزه‌میدان در تهران و آثار دیگر در اصفهان از دیگر اقدامات وی بود.

اصلاحات امیرکبیر در سیستم نظامی

امیرکبیر که بود و چه اصلاحاتی در بخش نظامی صورت داد؟ میرزا تقی خان فراهانی برای اصلاح وضع نظامی ایران در قدم اول، وزارت جنگ را بر عهده گرفت. وی یک مدرسه‌ی نظامی در تهران تأسیس کرد. همچنین معلمان و مربیان نظامی زیادی از کشورهای بی‌طرف برای تعلیم افسران ایرانی استخدام کرد. لباس نظامیان را یک شکل کرد. او برای تأمین اسلحه مورد نیاز نیز چند کارخانه اسلحه‌سازی در اصفهان، شیراز و تهران ایجاد کرد.
ساخت ساختمان توپخانه به دستور میرزا در سال ۱۲۶۷ق آغاز شد. ساختمان سربازخانه‌ها در خارج از شهر‌ها قرار داشت. محل قراولخانه‌ها نیز در داخل شهر‌ها، ساخته‌شد. از دیگر اقدامات ایشان، ساختن قلعه‌های نظامی در محل‌های استراتژیک و ساخت پادگان‌های دائمی بود. تشکیل نیروی دریایی در خلیج فارس و خریداری کشتی هم از دیگر اقدامات او بود.
میرزا تقی خان فراهانی در لباس سرتیپی
میرزا تقی خان فراهانی در لباس سرتیپی

نظام میرزا تقی خان فراهانی در سیستم اطلاعاتی

امیرکبیر که بود و چه اقداماتی در سیستم اطلاعاتی کشور انجام داد؟ در دولت میرزا تقی خان فراهانی، دستگاه اطلاعاتی وسیع و منظمی به راه افتاد. وی ماموران بسیاری در دستگاه های دیوانی، لشگری و سفارتخانه‌ها استخدام کرد تا آنچه را که اتفاق می‌افتاد، مستقیم برای او بفرستند. وظایف این دستگاه اطلاعاتی از این قرار بود:
1. خبرگیری از اقدامات مأموران دیوانی و لشکری برای جلوگیری از اخذ رشوه و جلوگیری از اجحاف مالیاتی و پایمال کردن حقوق طبقه روستائی
2. گزارش نظم و امنیت عمومی
3. گزارش عملکرد سفارتخانه‌های خارجی در تهران

اصلاحات امیرکبیر در سیستم قضایی

اصلاحات در سیستم قضایی در زمینه ساخت دیوانخانه عدالت، رسیدگی به شکایات مردم علیه دولت، راه‌اندازی سیستمی برای دادخواهی اقلیت‌های مذهبی و برانداختن رسم شکنجه متهم و مجرم بود. قضاوت میان مردم و رسیدگی به جرم ها و شکایات، در دوره میرزا به عالمان دینی و مجتهدان بزرگ سپرده شد.

اصلاحات امیرکبیر در سیستم پزشکی

میرزا تقی خان فراهانی آبله‌کوبی را در سراسر ایران اجباری کرد. وی رساله‌ای در این باب از زبان انگلیسی به فارسی ترجمه کرد و در روزنامه وقایع اتفاقیه که خودش به راه انداخت چاپ کرد. همچنین آبله‌کوبانی به نواحی مرزی برای مسافران تازه وارد و ولایات فرستاد. مشکل دیگر مردم ایران در این دوره وبا بود. علاوه بر اقدامات عملی مبارزه با بیماری وبا در این زمان، نوشته شدن مقاله‌هایی در وقایع اتفاقیه نیز در این مسیر راهگشا بود.
همچنین “دستورالعمل قواعد معالجه‌ی وبا” راجع به چگونگی این بیماری و جلوگیری از سرایت آن نوشته شد و میان روحانیون و سر‌شناسان برای اطلاع‌رسانی مردم پخش شد. به علاوه در مرز‌ها قاعده قرنطینه گذاشته شد تا مسافران را چند روز در آنجا نگاه دارند و دود بدهند و بعد روانه شان کنند. تأسیس بیمارستان با توانایی درمان ۴۰۰ بیمار و مجهز به داروخانه، ارسال پزشک به ولایات، دادن مدرک طبابت به پزشکان از دیگر موارد اصلاحات پزشکی میرزا در مقاله‌ی امیرکبیر که بود، می باشد.

اصلاحات امیرکبیر در سیستم فرهنگی و آموزشی

امیرکبیر در سال ۱۲۶۶ق مقدمات افتتاح مدرسه‌ای که در آن جوانان ایرانی بتوانند با علوم جدید و صنایع اروپایی آشنایی پیدا کنند فراهم‌ساخت. تدریس علوم و فنون نظامی از اهداف این مدرسه بود. به همین مناسبت اسم مدرسه را دارالفنون گذاشت. حمایت از صنایع داخلی ایران و استخدام استادان صنعت برای دارالفنون نیز از اقدامات او در این دوره بود. وی برای بیداری افکار و اطلاع مردم از جریان امور مملکتی نیز تصمیم گرفت روزنامه‌ای در تهران دایر نماید. به همین خاطر روزنامه وقایع اتفاقیه را راه اندازی کرد.

اصلاحات میرزا تقی خان فراهانی در سیستم کشاورزی

از اقدامات اصلاحی میرزا تقی خان فراهانی تولید محصولات کشاورزی و حمایت از روستاییان بود. ساخت سدهای ناصری، ساخت پل شوشتر، رواج کشت نیشکر، بنای سد گرگان و دیگر اقدامات اصلاحی در این زمینه از راهکارهای میرزا در زمان صدارت بود.

برنامه‌ی دیگر وی سامان دادن به هزینه‌ها بود. او مالیات عقب افتاده‌ی حکام ولایات و خوانین محلی را وصول کرد. همچنین زمین‌های مزروع را مورد ارزشیابی قرار داد تا یک بار دیگر محاسبه‌ی مالیاتی برای زمین ها انجام شود.

اصلاحات امیرکبیر در سیستم اقتصادی

از دیگر اصلاحات میرزا تقی خان فراهانی که در مقاله‌ی امیرکبیر که بود، مورد بررسی قرار می‌دهیم اصلاحات اقتصادی ایشان است. افزایش تولید داخلی و افزایش صادرات و محدودیت برای واردات کالاهای خارجی از جمله این اقدامات بود. میرزا جلوی وادرات بی‌رویه را گرفت. مثلا در زمان محمدشاه کالای وارداتی ایران از انگلیس به سالی یک میلیون لیره رسید. بعد از میزان آن کاسته شد و در سال۱۲۶۷ هنگام صدارت امیرکبیر به نصف آن تقلیل یافت.

فرقه بابیه و برخورد امیرکبیر

امیرکبیر که بود و در برخورد با بابیان چه کرد؟ یکی از مشکلات ایران در دوران میرزا به راه افتادن فتنه توسط فرقه بابیه بود. ماجرا این بود که وقتی علی محمد باب در قلعه چهریق زندانی بود سه تن از پیروان او با نام های ملاحسین بشرویه‌ای ملقب به باب الباب، ملاعلی بارفروشی ملقب به قدوس و ملاعلی زنجانی ملقب به حجت شروع به فتنه انگیزی در ایران کردند. این سه نفر پرچم طغیان علیه حکومت برافراشتند تا دولت را براندازند.

در واقع از نظر آنها اولین قدم برای ایجاد سلطنت جهانی و سروری دین بابی بر دیگر ادیان، نابودی سلطنت قاجار در ایران بود. آنها می‌خواستند همه‌ی ادیان دنیا را براندازند و فرقه بابیه را بر تخت سعادت بنشانند. چون کار آن‌ها به شورشی سیاسی و قیامی مسلحانه رسید دولت وارد عمل شد. این قضایا مصادف بود با مرگ محمدشاه و به سلطنت رسیدن ناصرالدین شاه.

اغلب ولایات را شورش فراگرفته بود. ملاحسین بشرویه‌ای و ملامحمد بارفروشی در مازندران، ملامحمد علی زنجانی در زنجان و سید یحیی دارابی در یزد طغیان کردند. عکس العمل امیرکبیر در برابر این طغیانشان سیاست قاهرانه بود. در سلسله جنگ‌هایی که بین فتنه‌گران و دولت در سال ۱۲۶۰هجری رخ داد بابیان موقتا خاموش شدند. سرکردگان این فتنه‌ها نیزکشته شدند. مجتهدان هم فتوای اعدام باب را صادر کردند…

قتل امیرکبیر

اصلاحاتی که در دوران صدارت میرزا در ایران انجام شد منافع بسیاری از درباریان را به خطر انداخت و دشمنان زیادی برای او دست و پا کرد. دشمنان وی در اولین قدم شروع به تحریک مهدعلیا دشمن دیرینه اش کردند. محدودیت‌هایی که امیرکبیر برای خانواده‌ی شاهی به وجود آورده بود هم این دشمنی را سخت تر کرد. در نهایت درباریان با مهدعلیا همدست شدند و با ترساندن ناصر الدین شاه از قدرت گرفتن میرزا تقی خان شروع به تحریک وی علیه امیرکبیر کردند. در نتیجه شاه او را به حکومت کاشان منصوب کرد و از صدارت عزل نمود. ولی برای دشمنان این کافی نبود. بنابراین به تحریکات خود ادامه دادند تا وی را کاملا از حکومت برکنار کردند. زنده ماندن میرزا هم برای دشمن کافی نبود بنابراین فرمان قتل او را از ناصرالدین شاه گرفتند و در نهایت وی را در حمام فین کاشان به قتل رساندند.

امیرکبیر که بود و چگونه به شهادت رسید؟
حمام فین محل به قتل رسیدن امیرکبیر

در این مقاله با عنوان ” امیرکبیر که بود ” تلاش کردیم میرزا تقی خان فراهانی و اصلاحات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و… وی را در ایران مورد بررسی قرار دهیم. امیدواریم توانسته باشیم این موضوع را به خوبی برای شما تبیین کنیم. از اینکه با ما تا پایان این مقاله همراه بودید از شما سپاسگزاریم.

این مقاله را با دوستان خود به اشتراک بگذارید.

اشتراک گذاری در whatsapp
WhatsApp
اشتراک گذاری در telegram
Telegram
اشتراک گذاری در email
Email
مقالات مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

0
    0
    سبد خرید
    سبد خرید شما خالی استبازگشت به صفحه محصولات